Na današnji dan navršavaju se tačno četiri godine od početka ruske invazije na Ukrajinu, sukoba koji je prerastao u najduži i najkrvaviji rat na evropskom tlu od završetka Drugog svjetskog rata.
Ono što je Kremlj u februaru 2022. godine predstavio kao „specijalnu vojnu operaciju“ sa ciljem brze promjene vlasti u Kijevu, pretvorilo se u iscrpljujući pozicioni rat sa ogromnim ljudskim i materijalnim posljedicama.
Prema procjenama bivšeg direktora Central Intelligence Agency (CIA) Williama J. Burnsa, ruski gubici, uključujući poginule i ranjene, do januara 2026. godine dostigli su oko 1,1 milion vojnika. Kada se tome dodaju ukrajinski vojni gubici, ukupan broj stradalih i ranjenih premašuje 1,5 miliona. Iako ove brojke nije moguće nezavisno potvrditi u realnom vremenu, one ilustriraju razmjere razaranja i intenzitet borbi koje traju već četvrtu godinu.
Od munjevitog prodora do povlačenja sa sjevera
Prvi mjeseci rata obilježeni su pokušajem brzog prodora ruskih snaga prema Kijevu. Oklopne kolone napredovale su prema glavnom gradu, ali su se suočile sa organizovanim i odlučnim otporom ukrajinske vojske. Problemi u logistici, podcjenjivanje borbene spremnosti Ukrajinaca i nedovoljna koordinacija doveli su do sloma ofanzive na sjeveru u aprilu 2022. godine.
Povlačenje ruskih snaga iz područja oko Kijeva otkrilo je razmjere stradanja civila u gradovima poput Buča i Irpinj, što je izazvalo snažne međunarodne osude i dodatno produbilo izolaciju Moskve na globalnoj sceni.
Ukrajinske kontraofanzive i stabilizacija fronta
U jesen 2022. godine ukrajinske snage ostvarile su značajne teritorijalne dobitke pod komandom tadašnjeg glavnog komandanta Valerija Zalužnija. Brzim operacijama oslobođen je veći dio Harkivske oblasti, kao i grad Herson, jedino regionalno središte koje je Rusija prethodno zauzela.
Međutim, naredne godine donijele su stabilizaciju linija fronta i prelazak u iscrpljujući rat rovova. Ljetna ukrajinska ofanziva nije ostvarila očekivani proboj, a borbe su se koncentrisale oko gradova poput Bahmut i Avdijivka, gdje su obje strane pretrpjele izuzetno velike gubitke.
Rat dronova
Jedna od ključnih karakteristika aktuelne faze sukoba jeste masovna upotreba izviđačkih i FPV dronova. Tehnološka dominacija u nadzoru učinila je bojno polje gotovo „prozirnim“, čime su iznenadni napadi i veći manevari postali znatno teži za izvođenje. Svaka veća koncentracija trupa brzo biva detektovana i izložena artiljerijskim i raketnim udarima, što dodatno učvršćuje pozicijski karakter rata.
Prema dostupnim analizama, tempo ruskog napredovanja tokom 2025. godine značajno je usporen. Prosjek osvojenog teritorija smanjen je sa oko 171 kvadratni kilometar mjesečno na približno 79 kvadratnih kilometara u posljednjem mjesecu. Trenutno Rusija kontroliše oko 20 posto teritorije Ukrajine, uključujući poluotok Krim.
Pojas tvrđava i iscrpljivanje bez jasnog ishoda
Borbe su trenutno fokusirane na tzv. „pojas tvrđava“ u Donbasu, koji čine gradovi Slovjansk, Kramatorsk i Kostjantinivka. Svaki kilometar teritorije plaća se stotinama života, dok obje strane nastoje iscrpiti protivnika u dugotrajnom ratu resursa.
Četiri godine nakon početka invazije, jasno je da se rat pretvorio u sukob iscrpljivanja bez brzog i jednostavnog rješenja. Geopolitičke posljedice već su duboko promijenile evropsku sigurnosnu arhitekturu, dok humanitarna cijena nastavlja rasti.
Ishod rata i dalje ostaje neizvjestan, ali jedno je sigurno, posljedice ovog sukoba osjećat će se daleko izvan granica Ukrajine i Rusije, i mnogo godina nakon što oružje utihne